Әлем сәт сайын өзгеруде, демек уақыт өте келе, қолданыстағы кәсіптердің де заман талабына сай өзгеріп тұруы заңдылық. Осыдан он жыл бұрын қиял болып көрінген нәрселер бүгінде күнделікті жұмыстың ажырамас бөлігіне айналуда. Тау-кен металлургия секторы – Қазақстан экономикасының негізгі салаларының бірі. Бүгінде жаңа технологиялар, экологиялық талаптар мен түрлі жаһандық трендтердің әсерінен болашақ кәсіптердің мүлдем өзгеше келбеті қалыптасып келе жатқаны дәл осы саладан ерекше байқалады. Бұл өзгерістерге дайын болу үшін болашақта қандай мамандар қажет болатынын, қандай дағдыларға сұраныс артатынын және қандай кәсіптер біртіндеп өткеннің еншісінде қалатынын алдын-ала білу керек.

Тау-кен металлургия кешені саласындағы Жаңа кәсіптер атласы сол болашақтың бағдаршысы ретінде жасалды. Оны дайындау барысында біз әртүрлі тәсілдер мен ақпарат көздерін біріктіруге тырыстық. Жұмысқа негіз болған бағыттар қатарында:

• әлемдік және ұлттық трендтерді талдау – цифрландыру, өндірісті автоматтандыру, жасанды интеллектті енгізу, экологиялық стандарттарды арттыру;

• форсайт-сессиялар – сарапшылардың, жұмыс берушілер мен талдаушылардың бірлескен жұмысы, оның барысында саланың даму сценарийлері талқыланды;

• кәсіпорын қызметкерлерінің әлеуметтанулық сауалнамасы және министрлік басшылары мен бейінді компаниялардың топ-менеджерлері өздерінің болашақ туралы пайымдарымен, алда күтіп тұрған сын-қатерлермен бөліскен терең сұхбаттары;

• болашақ кәсіптерінің карточкаларын – жаңа және трансформацияланатын кәсіптердің, олардың функцияларының, сала үшін қажетті құзыреттер мен құндылықтардың түсінікті сипаттамаларын құру.

Біз әсіресе 2020 жылы шыққан бірінші Атластағы болжамдардың қаншалықты ақталғанын бағалауға ерекше көңіл бөлдік. Ол кезден бері көп нәрсе өзгерді: кейбір кәсіптер шынымен алғы шепке шығып, кәсіпорындарда белсенді түрде енгізіле бастады, біреулері түзетуді талап етті, ал енді біреулеріне сұраныс күтілгеннен әлдеқайда азайды. Бұл талдау бізге жұмыс әдіснамасын нақтылап, болжамдарды дәлірек әрі шынайырақ етуге мүмкіндік берді.

ТМК 2.0 Атласы – кәсіптердің жай ғана тізімі емес. Бұл процестің барлық қатысушылары үшін: болашақ мансабын таңдайтын жастар үшін; келешекте дамып, сұранысқа ие болғысы келетін жұмыскерлер үшін; ұзақ мерзімді стратегияларды жоспарлайтын жұмыс берушілер үшін; және ертеңгі күннің мамандарын даярлайтын білім беру ұйымдары үшін таптырмас құрал.

Атлас тау-кен металлургия кешенінің ертеңі қандай болатынын және сол ертеңгі күнге дайын болу үшін қазір қандай қадамдар жасау керектігін жақсырақ түсінуге септігін тигізеді деген үміттеміз.

Тау-кен металлургия кешені 2.0 мамандықтарының атласы:

1. ЦИФРЛЫҚ ЖЕТІЛУ

Цифрландыру мен автоматтандыру өзгерістердің негізгі драйверлеріне айналады. Мамандар жабдықтың жай-күйін жедел мониторингтеп, жөндеу жұмыстарын орындау үшін толықтырылған нақтылықтың 3D технологияларын пайдаланатын болады. Нанороботтар тіпті жетуі қиын жерлердегі жабдыққа диагностика жасап, жөндеу жұмыстарын өткізеді, бұл оның сенімділігін арттырады және бос тұрулар санын барынша азайтады.
Онлайн-мониторинг жүйелері мен параметрлерді қашықтықтан мониторингтеу датчиктерін біріктіру өндірістік жабдықтың күйін нақты уақыт режимінде үздіксіз бақылаумен қамтамасыз етеді. Деректерді талдау және жөндеу бойынша кеңес беру үшін жасанды интеллектті пайдалану ықтимал ақауларды жылдам анықтап, төтенше жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді.

• 1Жабдықты цифрлық жобалау инженері
• 2ЖИ-ді бақылау инженері
• 3Сандық егіздер жөніндегі инженер
• 4Промпт-инженер

2. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯ

Шикізат нарықтарындағы конъюнктуралық ауытқулар саладан жоғары бейімделгіштік пен икемділікті, сыртқы экономикалық өзгерістерге тез жауап беруге және тұрақты өндіріс тізбектерін құруға дайын болуды талап етеді. Технологиялық трансформация шеңберінде ТМК кәсіпорындарында консервативті өндірістік тәжірибелерден заманауи технологияларға біртіндеп көшу үрдісі байқалады, олардың енгізілуі тұрақты даму мен түпкілікті өнімнің қосылған құнын арттыру талаптарына байланысты.

• 1Техник-геомеханик
• 2Байытушы физик-химик
• 3Геоақпараттық геолог (GIS-геолог)
• 4Экожарушы

3. ИНФРАҚҰРЫЛЫМ ЭВОЛЮЦИЯСЫ

Болашақта геологиялық барлаудан бастап кенді өңдеу мен жабдыққа қызмет көрсетуге дейінгі барлық дерлік процестер жоғары дәлдіктегі георадарлар мен лазерлік сканерлеуді және спутниктік зондтауды қолдана отырып жүзеге асырылады. Көлік желісі, логистикалық орталықтар, байланыспен қамтылу Қазақстанның барлық аумағын, оның ішінде шалғай кеніштерді, шахталарды, ТБК-ны қамтиды. Көлік технологиялары ретінде монорельсті және жаңа буындағы әуе көлігі пайдаланылмақ.

• 1Автономды карьерлік машиналар операторы
• 2Жолдар мен теміржол жолдарының жай-күйін цифрлық бақылау инженері
• 3Көлік қауіпсіздігі оқиғаларын талдаушы
• 4Пилотсыз көлік қауіпсіздігі жөніндегі маман

4. АДАМҒА БАҒДАРЛАНҒАН ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖӘНЕ ЖҰМЫС ОРЫНДАРЫ

ТМК-нің болашағы – бұл адам мен технологиялар синергиясы. Смарт-сағаттар мен жайғастыру жүйелерін қоса алғанда, персоналды басқарудың ІТ-платформалары жұмысшылардың жағдайын бақылайды, бұл олардың қауіпсіздігін арттырып, денсаулығын жақсартуға көмектеседі. Экзоқаңқалар мен робот-манипуляторлардың көмегімен физикалық жүктемені азайту мамандарға процестерді басқару және техникалық қызмет көрсету сияқты күрделі тапсырмаларға көбірек көңіл бөлуге мүмкіндік береді.
Виртуалды жаттығу құрылғылары мен симуляторлардың пайда болуы қызметкерлерге өндіріске қауіп төндірмей жаңа дағдыларды үйренуге, сондай-ақ жабдықтар мен технологиялардың жаңа түрлерін жедел игеруге мүмкіндік береді. Оқыту материалдарын әр қызметкерге бейімдеу үшін жасанды интеллектті қолданудың арқасында оқыту икемді әрі дараланған болмақ.

• 1Кәсіпорынды басқару тиімділігі жөніндегі менеджер
• 2Кризис-менеджер
• 3Өнім өткізу жөніндегі менеджер / Нанокеңесші