Манасбаева Бақыт Парланқызы

Қазақстанның тау-кен металлургия кешені – экспорттық әлеуетті қалыптастыратын және елдің өнеркәсіптік дамуына бағыт беретін ұлттық экономиканың негізгі салаларының бірі. Бірақ бүгінгі таңда ТМК жаһандық бәсекелестік пен технологиялық трансформациядан бастап экологиялылық пен кадр сапасына қатысты өсіп келе жатқан талаптарға дейін жаңа сын- қатерлер алдында тұр. 2.0 Атласын дайындау барысында біз саланың қалай өзгеретіні, жүйелі кадрлық болжаусыз болашақ неліктен мүмкін болмайтындығы және халықаралық күн тәртібінде қандай рөл атқаратыны туралы Qaztrade Alliance-тың қазіргі Президенті және «Республикалық тау- кен өндіру және тау-кен металлургия кәсіпорындары қауымдастығы» ЗТБ атқарушы директорының орынбасары Манасбаева Бақыт Парланқызымен сұхбаттастық.

ТМК-нің болашағы: технологиялар, адамдар және ертең қандай мамандар қажет болатынын нақты түсіну

Бүгінгі таңда Қазақстанның тау-кен металлургия кешені күрделі өзгерістер қарсаңында тұр. Мен бұл салада ұзақ уақыттан бері маманданып жүргендіктен, бұрынғы үйреншікті ойын ережелерінің өзгергенін, және қазір біз тек өзіміздің позициямызды сақтап қана қоймай, одан әрі дамып-өскіміз келсе, онда бір қадам алға ойлауымыз керектігін анық көре аламын.

ТМК-ның әлеуметтік-экономикалық дамуы бірнеше негізгі факторлармен айқындалады. Әрине, бұл ресурстық базаға қолжетімділік, өндірістердің технологиялық деңгейі және әлемдік нарықтардың қазақстандық кәсіпорындардың өнімдерін қабылдауға дайындығы. Бірақ бүгінде бұл аздық етеді. Реттеуші ортаның, инвестициялық климаттың және ең бастысы – адамдардың күннен күнге маңызы арта түсуде. Егер білікті мамандар болмаса, тіпті ең заманауи технологиялар да толық жұмыс істей алмайды.

Біздің күшті тұстарымыз – қуатты ресурстық база, сенімді өндірістік тізбектер, әртүрлі нарықтық жағдайларда жұмыс істеу тәжірибесі. Қазақстандық ТМК бүгінде жаңа талаптарға бейімделе алатын, бәсекелестікке қабілетті сала. Алайда маңызды сын-қатерлер де жоқ емес: әлемдік бағалардың ауытқуы, экологиялылыққа қойылатын талаптардың өсуі, шикізатты терең өңдеу қажеттілігі. Әлем ESG бағытында жылжып келеді және бүгінде бұл жай ғана ұсыныс емес, бұл – нарыққа шығудың міндетті шарты.

Өзімнің кәсіби салам – техникалық реттеу және стандарттауда мен халықаралық күн тәртібінің бізге қалай әсер етіп жатқанын күнделікті көріп келемін: әлемдік нарықтардың талаптарындағы өзгерістер, ДСҰ, ЕАЭО, ISO шешімдері. Біздің міндетіміз – стандарттар инновацияларды тежемей, керісінше олардың енуіне септігін тигізетіндей ету.

Менің ойымша, саланың болашағы мынадай үш басты тірекке негізделеді: цифрландыру, роботтандыру және өндірістің тұйық циклдары. Біз қазірдің өзінде автоматтандырылған кешендерді енгізіп, Big Data негізіндегі болжамды аналитиканы, геологиялық барлау және мониторингтеу үшін дрондарды қолданып келеміз. Бірақ табысқа жетудің басты жолы – технологияны сол технологиялармен жұмыс істей алатын адамдарды даярлаумен үйлестіру.

Бұл жерде біз ең өзекті мәселелердің бірі – кадрлармен қамтамасыз ету мәселесіне келіп тірелеміз. Өз басым, жүйелі кадрлық болжаусыз сала білікті мамандардың тапшылығын сезініп қала беретініне сенімдімін. Сондықтан мен ТМК- нің Жаңа кәсіптер атласы сияқты зерттеулердің маңыздылығын өте жоғары бағалаймын. Бұл жай ғана анықтамалық емес, бұл бізге қазіргі таңда қандай мамандар қажет екенін және 5-10 жылдан кейін қайсылары сұранысқа ие болатынын түсінуге көмектесетін құрал.

Егер біз тұрақты дамуды қаласақ, онда кадрларымызды «өткен күнге» емес, «келешекке» деп даярлауымыз керек. Бұл үшін дуальды білім беруді дамытып, оқу орындарының кәсіпорындармен тығыз ынтымақтастығын реттеу керек және нақты технологияларды ескере отырып бағдарламаларды жаңарту қажет.

Қазіргі заманғы білім беру жүйесі инженерлік ойлау, цифрлық мәдениет, жобалық топтарда жұмыс істей білу дағдыларын әзірше жеткілікті дәрежеде қалыптастыра алмайды. Бүгінде техникалық сауаттылық, цифрлық жүйелермен жұмыс істей білу, халықаралық жобалар үшін шет тілдерін меңгеру және өзгерістерге тез бейімделу қабілеті ерекше сұранысқа ие.

Болашағы бар кәсіптер қатарында мен цифрлық өндірістерді автоматтандыру және басқару жөніндегі мамандарды, өнеркәсіптік экология жөніндегі инженерлерді, жаңа форматтағы геологтарды, роботтандырылған кешендер операторларын, қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жөніндегі мамандарды көремін. Мен Қазақстанның ТМК-і орасан зор әлеуетке ие екендігіне сенімдімін. Егер біз технологияларға, кадрларды даярлауға және кадрларды жүйелі болжауға инвестиция салатын болсақ, біз бәсекеге қабілеттілікті сақтап қана қоймай, әлемдік индустрияның флагманына айналатын боламыз.